یکی از اعضای مهم و پرکار بدن پوست است که سطح خارجی بدن جانداران را پوشانده است. پوست تا حد امکان سطح بدن را در مقابل ضربات وصدمات نگه می دارد و محافظ خوبی برای جلوگیری از ورود میکروبها به داخل بدن به شمار می رود. در تنفس جلدی و همچنین تنظیم حرارت بدن و متابولیسم بدن شرکت می نماید و در عین حال به خاطر وجود اعصاب انتهایی در آن به عنوان عضو لامسه نیز ارتباط بدن با دنیای خارج را میسر می سازد.

ضخامت پوست به نسبت سن حیوان تعیین می گردد. استعمال پوست حیوانات و پی بردن به ارزش واقعی دوره های بسیار دور و حتی ماقبل تاریخ معمول بوده و پیش از آنکه بشر با تمدن آشنا شود از پوست حیوانات به منظور پوشاک استفاده می کرده است. زمانی پوست را بطور ساده تنها به خاطر محفوظ ماندن از گزند سرما مورد استفاده قرار میدادند اما امروزه با عمل آوردن و تغییرات فراوان آنرا به اشکال مختلف به صورت کفش، کیف، چمدان و وسایل تجملی دیگر در آورده و مورد استفاده قرار می دهند.

1-4-6- ساختمان پوست

جهت آشنایی با موارد استفاده از پوست، به اختصار در مورد ساختمان پوست بحث کوتاهی می نماییم. پوست از سه قسمت تشکیل یافته که عبارتند از:

الف - بشره یا روپوست که سطح خارجی پوست را تشکیل داده است و ساختمان آن ازجنس سلولهای پوششی مطبق است. روپوست به علت سوراخهای متعددی که در سرتاسر خود دارد قادر است به خوبی ساقه های مو و مجاری ترشحه عروق و چربی را از خود عبور دهد تا به این ترتیب ترشحات بدن به خارج ریخته شوند.

ب - لاپوست (درم) که از نظر چرم سازی مهمترین قسمت پوست می باشد.

ج - زیر پوست (هیپودرم) در صنعت چرم سازی تنها طبقه ای از پوست است که مورد استفاده قرار می گیرد. لا پوست یادرم و یا Mesodorme   می باشد. هر اندازه ضخامت این ناحیه از پوست نسبت به طبقات دیگر بیشتر و جنس آن سالمتر و یکنواخت تر باشد پوست استعداد بیشتری جهت تولید چرم دارد. کیفیت این قسمت بستگی به وضع دام دارد. در دامهایی که خوب تغذیه شده اند مزودرم وضع خاصی پیدا می کند و الیاف آن از قوه ارتجاعی مناسبی برخوردار می گردد. بدیهی است چرمی که از این نوع پوستها ساخته می شود نسبت به چرمهایی که از پوستهای شکننده تولید می شود مرغوبیت زیادتری دارد. در اینجا باید نظر خود را معطوف به دامدارانی کنیم که هر آنچه برای تغذیه دام به دست می آورند (اعم از زباله و غیره) در اختیار دام می گذراند صرف نظر از امراض مختلفی که بعضاً دامنگیر دام می گردد. باعث می شود که پوست حیوان نیز فاقد ارزش گردد.

2-4-6- انواع پوست در صنعت چرمسازی

پوست هایی که در صنعت چرمسازی بکار می رود با توجه به کیفیت و کمیت اکثراً در دو طبقه از حیوانات یعنی دسته گاوی (Bovin  ) و دسته گوسفندی (Ovin  ) قرار گرفته است گو اینکه از پوست سایر حیوانات نیز میتوان چرمهای مناسبی تهیه کرد. ولی از نظر کمبودهای محصول تا کنون به آن توجهی نشده است. متداولترین تقسیم بندی از نظر خرید و فروش در بازار تعیین و ثبت وزن در جلد پوست می باشد. وزن پوست دامها با نوع نژاد، چگونگی پرورش حیوان و بسیاری از عوامل دیگر ارتباط مستقیم دارد. ولی تجربه نشان داده است که به طور متوسط حدود 5 تا 6 درصد از وزن دام زنده را وزن پوستها تشکیل می دهد.

3-4-6- مواد مصرف پوست

مهمترین مورد استفاده پوست تهیه چرم از آن می باشد بطور کلی برای تهیه چرم از تمام پوست ها می توان استفاده نمود، از آن جمله پوست پاره ای از خزندگان، ماهیها کروکودیلها از پوست گاو و گاومیش پوستهای زیره تهیه می شود. پوست گوساله برای تهیه چرمهای نرم مناسب است. از پوست گوسفند و بز نیز در ساختن انواع چرم، جیر و نظایر آنها استفاده می شود.

4-4-6- عیوب پوست

ضربه یا خراش: در اثر وارد آمدن ضربه یا خراش به دام ممکن است سوراخ یا جراحتی در پوست ایجاد شود که مسلماً وجود آن موجب کم شدن ارزش پوست خواهد شد.

پشم چینی: عدم مراقبتهای لازم در این مورد اغلب سبب خرابی و عدم مرغوبیت پوست می گردد. ترسانیدن حیوان بخاطر چیدن پشم که باعث می شود. مقدار ترشح آدرنالین در بدن بالا رفته و در نتیجه پوست کم خون و پریده رنگ گردد. عمل پشم چینی اگر در سرما صورت پذیرد باز هم اثرات نامطلوب بر روی پوست خواهد گذاشت.

عوارض حاصله از چراگاه:

تیغستانها اغلب موجب می شود که تیغ یا نظایر آن به داخل جلد حیوان فرو رفته و در نتیجه سبب ایجاد زخم و یا دمل در پوست می گردد.

آرایش پوست: آرایش کردن حیوان اثر نامطلوبی بر روی پوست دارد.

پوست مردار: استفاده از پوست مردار صرف نظر از کراهتی که از نظر عرف و شرع وجود دارد به دلایل فراوان فاقد کیفیت و مرغوبیت لازم برای تهیه چرم می باشد.

عواملی که رعایت آنها برای بدست آوردن پوستی مرغوب اهمیت اساسی دارد عبارتند از:

5-4-6- عوامل مهم در تولید پوست مرغوب

الف - اثر تغذیه: در اثر تغذیه ناقص و غیر کافی پوست خشک شده و حالت ارتجاعی خود را به کلی از دست می دهد.

ب - اثر نور روشنایی : به خاطر ایجاد ویتامین D   و همچنین تسهیل در متابولیسم کلسیم امری کاملاً واضح و بدیهی است.

ج - نظافت: نظافت و تمییز نگه داشتن حیوان در بهبود و مقاوم شدن پوست اثر زیادی دارد.

د - نظافت محل: محل استراحت حیوان در کف آغل باید خشک بوده و آلوده نباشد.

6-4-6- محل جمع آوری پوست و نگهداری آن

محل جمع آوری پوست باید در سالن همجوار ساکن کشتارگاه و نسبتاً سرد باشد. پوستها باید بلافاصله بعد از کشتار به این سالن حمل گردد و پس از سرد شدن با نمک آغشته گردد. میزان مصرف نمک برای گوساله و گوسفند 40 تا 50 درصد وزن پوست می باشد. ولی برای گاو 40-30 درصد نمک مورد نیاز می باشد. نمک مورد مصرف باید تمییز باشد و برای یکبار مصرف شود. بهتر است برای نگهداری پوست در فصل گرما علاوه بر نمک به میزان یک درصد از نفتالین نیز استفاده کرد. برای اینکه قسمت گوشتی پوست تمیز و سفید باشد. لازم است که قسمت نمک ریز روی قسمت دیگر انباشته شود و هر 8 تا 10 پوست می توانند بر روی هم انباشته شوند (مهندس رضا محمودی)